Red. Lesław H. Haber: Polskie Doświadczenia w kształtowaniu Społeczeństwa Informacyjnego – dylematy cywilizacyjno kulturowe. Wydział Nauk Społecznych Stosowanych Akademii Górniczo-Hutniczej im. St. Staszica. Kraków 2002. s. 572 (materiały ogólnopolskiej konferencji naukowej z dnia 28.09.2001 w Krakowie, pod patronatem jego magnificencji rektora prof. Zw. Dr. Hab. Inż. Ryszarda Tadeusiewicza) s. 572

RECENZJA KSIĄŻKI

SPOŁECZEŃSTWO INFORMACYJNE – KONIEC EPOKI POSTINDUSTRIALNEJ

Przełom wieków jest zarazem przełomem epok cywilizacyjnych: postindustrialnej i informatycznej. Epoka postindustrialna charakteryzuje się tym, że w sferze usług pracuje więcej osób niż w sferze produkcji. Jej formą organizacji społecznej jest społeczeństwo informacyjne, odznaczające się dominacją dziedzin związanych z przekazywaniem i przetwarzaniem informacji oraz danych. Uczestnicy konferencji zorganizowanej na AGH we wrześniu 2001 roku opisują zmiany zachodzące w społeczeństwie pod wpływem rewolucji technologiczno-informacyjnej.

Pierwsza części książki stanowi zapis sesji plenarnej konferencji. Otwierają ją rozważania Ryszarda Tadeusiewicza – rektora AGH - dotyczące regulacji prawnych rządzących cyberprzestrzenią. Autor przedstawia genezę regulacji dotyczących sieci, którymi były Netykiety. Opisuje także regulacje dotyczące Internetu w Unii Europejskiej i Polsce, kładąc szczególny nacisk na prawo dotyczące gospodarki, w tym podpisu elektronicznego.

W kolejnym rozdziale Joanna Kulpińska z Uniwersytetu Łódzkiego opisuje przyczyny determinujące powstanie nowego modelu społeczeństwa, wymieniając jako jedną z nich postęp informatyczny.

Z kolei Tomasz Goban-Klas z Uniwersytetu Jagiellońskiego zajmuje się wychowaniem człowieka medialnego i mobilnego, którego nazwał Homo Internetus. Goban-Klas zwraca uwagę na funkcjonowanie zabawnych metafor wodnych funkcjonujących w odniesieniu do globalnej sieci, np.: surfowanie, nawigacja, źródła informacji lub zalew informacji. Jako przykład takiej metafory przytacza także tytuł artykułu Ryszarda Tadeusiewicza: :Bądź kolumbem cyberprzestrzeni”. Dalej autor rozważa szanse i zagrożenia płynące z powstawania wirtualnych uniwersytetów i kształcenia przez Internet. Uważa, że solidniejsze wykształcenie dają klasyczne uniwersytety.

W kolejnym wystąpieniu Piotr Tobera z Uniwersytetu Łódzkiego zastanawia się czy społeczeństwo informacyjne stanie się fundamentem społeczeństwa globalnego. Autor zwraca uwagę na to, że zdaniem Georga Simmela człowiek postrzega swoją wartość nie w cechach, które dzieli z ludzkością,  ale w tym, co go wyróżnia jako jednostkę.

Z kolei Arkadiusz Potocki z Akademii Ekonomicznej zajmuje się tematyką niewskazanych i pożądanych zachowań komunikacyjnych między pracownikami a menadżerami w firmie. Konstruuje także typologię pracowników zachowujących się w sposób niepożądany. Opisuje również charakterystyczne cechy zachowań biernych, agresywnych i asertywnych w ramach komunikowania w firmie.

Michał Goliński z warszawskiej SGH porusza tematykę pomiaru i definicji zjawiska zwanego społeczeństwem informacyjnym i znaczeniem tej definicji w sferze techniki, gospodarki  oraz zycia społeczeństwa. Podejmuje także temat czynników zewnętrznych wpływających na tyn model społeczenstwa

Lesław H. Haber z AGH opisuje przesłanki inicjujące mikrospołeczności informacyjne na przykładzie Akademii Górniczo – Hutniczej. Jak wskazuja wyniki badań, w roku 2001 AGH pozyskała co 4 studenta dzięki witrynie AGH. Uczelnia jest modelem, który służy badaczom do prowadzenia badań i formułowania wniosków dotyczących także rozwoju społeczeności informacyjnje. Haber opisuje metody i wyniki badań przeprowadzonych w AGH. Choć jest to uczelnia techniczna, to je mikrospołeczność akademicka była badana tu pod kątem metodologii nauk humanistycznych, by uchwycić przede wszystkim  psychospołeczne aspekty interakcji ludzi z siecią.

W dalszej części książki poświęconej uczestnictwu społeczeństwa w życiu publicznym, na szczególną uwagę zasługuje tekst Anny Kubczak z Uniwersytetu Łódzkiego na temat cybersocjologii, w którym autorka przedstawia globalną sieć jako źródło zasobów badawczych oraz narzędzie pracy nad innym niż globalna sieć materiałem, narzędzia dydaktyczne i miejsca  publikowania wyników naukowych. Innym zasługującym na szczególną uwagę jest także tekst Piotra Waleckiego, Krzysztofa Sarapaty i Jana Trąbki z Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy rozważają różnice między naukami przyrodniczymi, społecznymi i technicznymi na przykładzie rozwoju przyczółków społeczeństwa informacyjnego, kładąc szczególny nacisk na różnice przedmiotów badań.

Część II podejmuje z kolei tematykę wpływu technologii informatycznych na kształtowanie się nowych wartości kulturowych i społecznych. Ignacy S. Fiut, Lesław H. Haber i Bogusław Zmudziński z AGH przedstawiają wyniki badań empirycznych dotyczących „słów sztandarowych”, które objęły zarówno pracowników uczelni jak i studentów w kontekście wartości terminu „Internet”. Metoda badawcza autorstwa Walerego Pisarka służy tu do badania preferencji aksjologicznych pracowników  i studentów uczelni. W innym artykule Ewa Polak z Uniwersytetu Gdańskiego zajmuje się techniką jako czynnikiem integracji i dezintegracji społecznej a Ryszard Filas z Ośrodka Badań Prasoznawczych UJ bada wpływ korzystania z Internetu na czytelnictwo prasy drukowanej.

Kolejna część dotyczy gospodarki „Trzeciej fali”. W niej na szczególną uwagę zasługuje rozdział Aldony M. Dereń z Politechniki Wrocławskiej na temat transakcji w Internecie ze szczególnym uwzględnieniem „elektronicznych oświadczeń woli”, z kolei Helena Dryzek z Centralnego Instytutu Ochrony Pracy zajmuje się efektywnością zasobów polskiego Internetu na przykładzie zagadnienia „telepracy”.

Część IV poświęcona jest zastosowaniu technologii informacyjnych w inicjowaniu nowych form działalności człowieka na przykładzie edukacji, gospodarki i rozrywki. Janusz Feiner z AGH podejmuje temat aspektów metodycznych wykorzystania technologii informacyjnej i Internetu w proscesie edukacyjnym na przykładzie AGH. Studenci AGH szukają w globalnej materiałów dydaktycznych i je znajdują. Jednak, jak wykazują badania niewielu wykładowców wymaga od studentów pogłębiania wiedzy przy pomocy Internetu, natomiast  Dorota Bazuń i Beata Trzop z Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zielonej Górze opisują problematykę edukacji medialnej i informacyjnej jako decydujacy czynnik w kształtowaniu się społeczeństwa informacyjnego.

Część V poświęcona jest praktycznym doświadczeniom we wdrażaniu technologii informatycznych. Znajdziemy w niej pasjonujący tekst Andrzeja Augustynka z AGH, przedstawiający osobowościowe determinanty zachowań internetowych. Autor prezentuje swoje wnioski dotyczące badań mikrospołeczności informacyjnej AGH, dotyczące sytuacji, w których pod wpływem korzystania z sieci rozluźniają się lub zacieśniają więzi międzyludzkie. Autor zarysowuje także kierunki badań nad modelem osobowości informacyjnej. Szczególnie ciekawe wydają się rozważania na temat zachowań internetowych introwertyków i ekstrawertyków oraz osób zrównoważonych i neurotycznych. Joanna Kostecka i Roman Sapeńko z uczelni zielonogórskich podejmują zagadnienie nadrealności w telewizyjnym widowisku Big Brother: stawiają tezę, że program został negatywnie przyjęty m.in. przez elity, ponieważ jego bohaterowie zagrażają ich pozycji w hierarchii społecznej „aktorów publicznych”. Autorzy podjęli się także śmiałego porównania cech Big Brother i obozów koncentracyjnych, wskazując, że jedyną różnicą między nimi jest dobrowolność uczestnictwa. Znacznie więcej łączy te zjawiska, np.: zamknięcie, nadzór, funkcje osób i instytucja donosu. W tej części także Agata Maksymowicz z AGH rekonstruuje portret e-generacji na przykładzie działań marketingowych portalu Onet.pl, które miały na celu upowszechniać taki portret wśród publiczności młodzieżowej.

Książkę zamykają głosy w dyskusji i referaty uzupełaniające konferencję. Anna Małecka z AGH podejmuje temat sztuki w społeczeństwie informacyjnym, zastanawiając się czy interaktywność Internetu ma wpływ na jej kształt. Po raz kolejny obrazem e-generacji zajmuje się Marek Gwóźdź z Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania z Rzeszowa.

Konferencja na AGH miała miejsce w czasie, w którym Internet nie jest już dla naukowców swoistą terra incognita. Powstały regulacje prawne i poważne prace naukowe badające globalną sieć nie tylko jako zjawisko techniczne ale także pod kątem nauk humanistycznych. Zarówno elity jak i przeciętny obywatel nie traktują już Internetu jak zjawisko egzotyczne, dostrzegając w nim poważny element tworzący rzeczywistość. Świadczyć o tym może np. ustawa o podpisie elektronicznym, dająca globalnej sieci rolę poważnego narzędzia w procesach prawnych i handlowych. U progu zeszłego wieku Stanisław Wyspiański przestrzegał Polaków, by nie przeoczyli swojej szansy na niepodległość adresując do nich w „Weselu” słowa: „miałeś chamie złoty róg... ostał ci się ino sznur”. Gdyby ten znakomity artysta żył w obecnych czasach, to na pewno nie skierowałby takich słów do polskich naukowców badających Internet, ponieważ żadne zjawisko związane ze społecznymi aspektami rozwoju globalnej sieci i powstawaniu społeczeństwa Informacyjnego nie umyka ich uwadze o czym świadczy ta książka. Publikacja jest godną polecenia lekturą zarówno dla studentów jak i pracowników naukowych zainteresowanych wpływem technik informatycznych i telekomunikacyjnych na procesy społeczne. Jest swoistym przewodnikiem, który pomaga się odnaleźć w plątaninie kabli globalnej sieci, opisując związane z nią pułapki i szanse dla każdego z nas oraz, co najważniejsze, definiuje dziedziny w jakich trzeba będzie pogłębić swoje umiejętności i wiedzę, by w nowym modelu społeczeństwa funkcjonować w sposób adekwatny.

                                                                              Marcin Matuzik

Widmo Internetu